Sprawy karne mogą kończyć się szybciej. Skorzystają na tym sądy, pokrzywdzeni i sprawcy

Umorzenie mediacyjne i umorzenie w sprawach mniejszej wagi bez pokrzywdzonego – to dwie nowe instytucje, które będzie można zastosować już na etapie postępowania przygotowawczego. Pierwsze z nich będzie uzależnione od wykonania ugody zawartej w wyniku mediacji z pokrzywdzonym. Drugie zaś prokurator będzie mógł zastosować  m.in. gdy podejrzany uiści świadczenie w wysokości do 20 tys. na rzecz Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej. Propozycje te znalazły się w projekcie nowelizacji kodeksu postępowania karnego, który został właśnie wpisany do wykazu prac legislacyjnych rządu.

Umorzenie po ugodzie z pokrzywdzonym

Projekt, przygotowany wcześniej przez Komisję Kodyfikacyjną Prawa Karnego, przewiduje, że umorzenie mediacyjne będzie można zastosować tylko do niektórych przestępstw, takich jak:

– występków przeciwko mieniu bez użycia przemocy lub groźby bezprawnej, którego wartość nie przekracza 20 tys. Ale też nie wszystkich. Nie będzie można umorzyć w ten sposób postępowania w przypadku kradzieży z włamaniem (art. 279 k.k.), rozboju (280 k.k.), kradzieży) rozbójniczej (281 k.k.), wymuszenia rozbójniczego – także mniejszej wagi (282 i 283 k.k.),  

– w przypadku nieumyślnego spowodowania lekkiego lub średniego uszczerbku na zdrowiu (art. 157 § 3 k.k.), nieumyślnego narażenia człowieka na niebezpieczeństwo (art. 160 § 3 k.k.) i nieumyślnego spowodowania wypadku, ale tylko na trzeźwo (art. 177 § 1 k.k.).

Czytaj więcej

Prawo karne

Więcej możliwości mediacji i dobrowolnego poddania się karze? Jest projekt

Większa liczba postępowań karnych będzie, zamiast przed sądem, kończyć się dobrowolnym poddaniem karze w wymiarze uzgodnionym z prokuratorem – to z...

Poza tym z tego dobrodziejstwa będzie mogła skorzystać tylko osoba, która wcześniej nie była karana za przestępstwo umyślne, a umorzenie postępowania nie będzie możliwe , jeżeli sprzeciwiałoby się potrzebie realizacji celów kary, a w szczególności potrzebie zapobieżenia ponownemu popełnieniu przez podejrzanego czynu zabronionego.

Z kolei umorzenie w sprawach mniejszej wagi bez pokrzywdzonego będzie dotyczyć występków z art. 270 § 2a i 3 k.k (przygotowanie do fałszerstwa i fałszerstwo mniejszej wagi), art. 271 § 2 k.k. (fałszerstwo intelektualne mniejszej wagi)  i art. 273 k.k. (używanie dokumentów poświadczających nieprawdę i zawierających fałszerstwo intelektualne). Także w tym przypadku prokurator będzie mógł zastosować tę instytucję w stosunku do niekaranych i uzależnić ją od wpłacenia świadczenia na Fundusz Sprawiedliwości, a także będzie musiał odmówić, gdy byłoby to sprzeczne z realizacją celów kary.

Zdaniem dr Marcina Klonowskiego adwokata z kancelarii Chmielniak Adwokaci, projekt jest wyrazem zmiany sposobu myślenia o procesie karnym.

– Przepisy wskazują, że szybki proces i rozwiązanie konfliktu między podejrzanym i pokrzywdzonym to duża wartość dla wymiaru sprawiedliwości. Na takim rozwiązaniu sprawy korzystać mają wszyscy: sprawca otrzymując niższą karę, pokrzywdzony otrzymując realną rekompensatę i wymiar sprawiedliwości, który angażuje mniejsze zasoby osobowe i finansowe w taką sprawę. Projekt daje również duże możliwości prokuratorom na etapie postępowania przygotowawczego do pragmatycznego kończenia prowadzonych postępowań – mówi dr Klonowski , dodając że w kontekście problemów wymiaru sprawiedliwości związanych z przewlekłością postępowań karnych szybsze postępowania to jeden z kluczowych elementów udrożnienia tego systemu. 

Rozszerzenie trybów konsensualnych to krok w dobrym kierunku

Ekspert zwraca też uwagę na proponowaną zmianę dyrektywy wymiaru kary.

– Działać ma prosta zasada: zawarcie porozumienia procesowego daje niższą karę, a im wcześniej porozumienie zostanie zawarte, tym większe benefity dla sprawcy. Co więcej, projekt pozwala też na zawarcie porozumienia procesowego w sprawach o cięższym wymiarze gatunkowym. Dotychczas przepisy blokowały takie porozumienia w skomplikowanych sprawach, co generowało długie postępowania dowodowe , chociaż stanowiska stron były znane od początku – przypomina dr Klonowski.

Ważną zmianą jest propozycja wprowadzenia zakazu dowodowego (art. 335 § 5 k.p.k.), dzięki któremu wyjaśnienia podejrzanego (w tym przyznanie się do winy) w trakcie pertraktacji przed zawarciem porozumienia nie będą mogły zostać wykorzystane w procesie, jeśli do porozumienia nie dojdzie.  – Choć mam duże wątpliwości co do kształtu tego zakazu i w mojej ocenie jego treść nie chroni w pełni podejrzanego. Kwestia ta powinna zostać rozważona i ewentualnie zmodyfikowana w toku prac parlamentarnych nad projektem – ocenia dr Klonowski.

– Wszystkie propozycje zawarte w projekcie, zmierzające do szerszego wykorzystania trybów konsensualnych jak najbardziej zasługują na pozytywną ocenę. Powinniśmy bowiem zmierzać do oddawania więcej kompetencji stronom do podejmowania działań w kierunku zakończenia konfliktu. To krok w bardzo dobrą stronę i mam nadzieję, że prezentowane zmiany wejdą w życie – mówi dr Piotr Karlik, adwokat z kancelarii Ziemski & Partners.

Czytaj więcej

Prawo karne

Dobrowolne poddanie się karze nawet przy zbrodni. Kodyfikatorzy postulują

Wniosek o skazanie bez rozprawy lub dobrowolne poddanie się karze, będzie można złożyć w każdej sprawie za wyjątkiem przestępstw zagrożonych karą d...