Z tego artykułu dowiesz się:
- Dlaczego doktryna gospodarcza UE hamuje rozwój przełomowych innowacji w rywalizacji z USA i Chinami.
- Na czym polega koncepcja „koalicji AI” i które kraje, według noblisty, nie powinny do niej należeć.
- Jakie reformy na rynku pracy i w polityce energetycznej są niezbędne dla rozwoju strategicznych technologii.
- Co zagraża stabilności fiskalnej Francji i dlaczego Polska może stać się europejskim pionierem innowacji.
Unia Europejska pozostaje w tyle w dziedzinie innowacji w porównaniu z USA i Chinami. Jaki jest tego powód?
Ponieważ ma doktrynę gospodarki, która nie jest dobra dla innowacji i przełomowych odkryć. Dlaczego jeszcze? Bo wykluczyła politykę przemysłową w imię polityki konkurencji. Ponieważ jest gigantem regulacyjnym i karłem budżetowym. W Traktacie z Maastricht traktuje wydatki na emerytury na równi z inwestycjami w innowacje. Zatem UE ma doktrynę, która dobrze służy utrzymaniu pokoju, ale nie sprzyja parciu ku innowacjom przełomowym.
Czy ramy instytucjonalne UE hamują jej rozwój gospodarczy?
Nie mamy prawdziwego jednolitego rynku. Każdy kraj ma własne regulacje. Nie mamy wystarczających zamówień publicznych, nie mamy agencji DARPA. Nie mamy wystarczającego rynku venture capital. Nie mamy wystarczającego długoterminowego finansowania badań, finansowania nauki. Granty są tylko na 5 lat, powinny być na 10 lat. I nie mamy wystarczającej liczby inwestorów instytucjonalnych. Tego właśnie potrzebujemy.
Raport Mario Draghiego miał zdiagnozować problemy Unii. Ma on już ze dwa lata. Za bardzo jednak nie widać, by wdrażano w życie jego rekomendacje...
Wiem i widzimy, że istnieje sztywność we wdrażaniu raportu Draghiego na poziomie UE, ponieważ UE jest zbyt ciężką maszyną. Wierzę w koalicję chętnych państw, uważam, że poszczególne kraje powinny same decydować o zjednoczeniu sił i stworzeniu czegoś w rodzaju amerykańskiej agencji DARPA (DARPA to Agencja Zaawansowanych Projektów Badawczych Departamentu Obrony, odpowiedzialna za rozwój innowacji wojskowych w USA – red.), wspólnych inwestorów instytucjonalnych, wspólnego parkietu dla zaawansowanych technologii.
Czy myśli pan, że Francja pod rządami Marine Le Pen lub Jean-Luca Mélenchona mogłaby być częścią takiej koalicji chętnych?
Nie. Zrobię więc wszystko, aby uniknąć zwycięstwa Mélenchona i Le Pen, ponieważ wierzę, że z Mélenchonem i Le Pen będziemy w bardzo złej kondycji.
Francja jest obecnie bardzo często na czołówkach gazet z powodu sytuacji na rynku obligacji oraz problemów fiskalnych. Jak będzie się rozwijać sytuacja?
Myślę, że we Francji istnieje wielkie niebezpieczeństwo. Rynkowe stopy procentowe rosną po części nie tylko z powodu problemów budżetowych, ale z obawy przed Le Pen. Boją się, że Le Pen zostanie prezydentem.
Może ludzie bardziej boją się Mélenchona...
Nie ma szans, żeby Mélenchon został prezydentem. Nie ma ani jednego sondażu, który dawałby wygraną Mélenchonowi. Jeśli masz drugą turę między Mélenchonem a Le Pen, to ona uzyskuje 70 proc. głosów. Nie ma sondażu, w którym Mélenchon wygrywa. Więc obawy dotyczą naprawdę Le Pen. Ale obawy mogą polegać też na tym, że jej wygrana mogłaby wywołać zamieszki.
UE potrzebuje większej innowacji w AI, ale wiele osób obawia się sztucznej inteligencji. Ludzie boją się m.in. tego, że sztuczna inteligencja zabierze im pracę.
Tak, dlatego potrzebne jest bezpieczeństwo elastyczne rynku pracy (flexicurity). Potrzebujemy instytucji rynku pracy, które będą chronić jednostki. I podoba mi się duński model flexicurity, ponieważ kiedy tracisz pracę w Danii, otrzymujesz wysoki zasiłek dla bezrobotnych, państwo przekwalifikowuje cię i pomaga znaleźć nową pracę.
Dobrze, ale ludzie obawiają się też wzrostu cen energii elektrycznej oraz niedoboru wody. Trudno sobie wyobrazić, by w jakimś europejskim kraju powstało gigantyczne centrum danych na wzór projektu „Hyperion” realizowanego przez Metę w USA...
Nie, musimy coś takiego zbudować. Potrzebujemy polityki przemysłowej, aby budować obiekty na wzór CERN-u. Wiecie, w Genewie macie CERN. Potrzebujemy odpowiednika CERN-u dla sztucznej inteligencji w Europie, w kilku miejscach. To nie dotyczy tylko UE. Dołączyłbym Szwajcarię, Kanadę, Wielką Brytanię. Koalicję krajów, które wierzą w wartości. Teraz USA porzucają Ukrainę.
Czyli USA byłyby poza postulowaną koalicją chętnych?
USA nie mogą być tego częścią, ponieważ każdy kraj, który mówi „nie” Ukrainie, powinien znaleźć się poza tym gronem. Kraje wspierające Ukrainę mogą się połączyć i współpracować. Obejmuje to Wielką Brytanię, Szwajcarię, Kanadę. Te kraje powinny się zjednoczyć i wspólnie budować moc obliczeniową, centra danych i forsować sztuczną inteligencję wierną naszym wartościom.
Czy ten model koalicji chętnych zakłada protekcjonizm wymierzony w Chiny i Stany Zjednoczone?
W przypadku Chin polityka powinna polegać na stwierdzeniu: chcemy, abyście współpracowali. Chcecie naszych rynków, ale musicie grać według naszych zasad. Musicie produkować w naszych krajach, z udziałem pracowników z naszych krajów, a kiedy będziemy potrzebować waszej technologii, musicie nam ją dać. I to są warunki, na jakich z wami współpracujemy. Tak, jak oni współpracują z nami.
Widzieliśmy, że w Stanach Zjednoczonych wydatki wojskowe bardzo pomogły w postępie gospodarczym i innowacjach. W Europie moce produkcyjne przemysłu zbrojeniowego wydają się zbyt małe...
Powinniśmy jednak zacząć budować czołgi razem i mieć wspólny rynek. Zbyt wiele krajów UE kupuje samoloty z USA, a mogłyby one kupować samoloty z Europy. Jeśli ostatecznie opierasz się tylko na samolotach F-35, to nie jest droga do niezależności. Oni mogą je wyłączyć, kiedy tylko zechcą.
Ostatnio niektóre europejskie firmy deklarują, że zbudują europejski odpowiednik Starlinka, ale Starlink to dziesiątki tysięcy satelitów. Nie da się ich zastąpić w kilka lat.
Nie robisz tego z dnia na dzień, ale powinniśmy zacząć to robić. To nie tak, że powinniśmy przestać robić interesy z USA czy Chinami, ale powinniśmy zacząć budować razem nasze wspólne zdolności.
Trudno jednak budować wspólne zdolności, jeśli na przykład w Niemczech mają realne problemy z polityką energetyczną.
Wiecie, dlaczego je mają? Ponieważ podjęli głupią decyzję o rezygnacji z atomu. Więc to, co powinni zrobić, to wznowić program nuklearny. Powinny powstać elektrownie jądrowe.
A co ze wspólną walutą – euro? Czy ona pomaga gospodarce unijnej, czy jej szkodzi?
Może mieć oba skutki. Z jednej strony sądzono, że będzie czynnikiem stabilizującym. Ale jest też środkiem znieczulającym. Kraj taki jak Francja przez euro zbytnio opóźnił reformy strukturalne.
Kraje takie jak Włochy i Hiszpania zapłaciły wysoką cenę za obecność w strefie euro...
Dokładnie, zapłaciły wysoką cenę. Ale z drugiej strony przeprowadziły reformy. Hiszpania to dobry przykład kraju, który przeprowadził reformy gospodarcze.
Jaką politykę migracyjną powinna prowadzić Europa, by zwiększyć swoją konkurencyjność?
Mamy spadającą demografię, więc nie powinniśmy mówić „zero migracji”, ale powinniśmy mieć migrację kontrolowaną. Powinniśmy mieć migrację powiązaną z pracą i integracją. Odpowiedzią nie jest całkowite zamknięcie się na migrację. Odpowiedzią jest monitorowanie migracji. I dlatego parlamenty powinny co roku określać, ilu migrantów potrzebujemy.
Niektórzy ludzie mówią, że nie będziemy potrzebować aż tylu ludzi do pracy z powodu sztucznej inteligencji, robotyzacji...
Tak, ale na przykład we Francji, w wielu szpitalach mamy teraz rumuńskich lekarzy. Zastąpimy ich z dnia na dzień robotami?
Jeszcze nie.
Okej. Jeszcze nie. Może w przyszłości, ale na razie nie.
Polsce grozi utknięcie w pułapce średniego dochodu?
Nie, uważam, że nie, ponieważ sądzę, że Polska jest bardzo innowacyjnym krajem. Mocno wierzę w technologie obronne. To może być motor przełomowych innowacji. Myślę więc, że Polska ma wielką przyszłość jako pionier innowacji.