Dla wielu osób samo wyobrażenie sobie ulubionej potrawy wystarczy, by wywołać silną ochotę na jedzenie i skłonić do działania. To powiązanie między obrazami powstającymi w wyobraźni a zachowaniem pełni ważną funkcję. Pomaga nam poszukiwać jedzenia, napojów i innych rzeczy potrzebnych organizmowi do przetrwania.
Ten sam mechanizm może jednak działać nieprawidłowo. Gdy bodźce kojarzone z nagrodą stają się zbyt trudne do zignorowania, mogą przyczyniać się do zaburzeń związanych z nadmierną konsumpcją, w tym przejadania się prowadzącego do otyłości czy nadużywania alkoholu – pisze portal SciTechDaily.
Czytaj więcej
Rodzimy start-up buduje cyfrową klinikę, która ma – dzięki inteligentnym algorytmom – pomóc w leczeniu otyłości. Innowacja już skusiła inwestorów,...
Naukowcy badają to powiązanie od dziesięcioleci. Już badania prowadzone w latach 70. XX wieku wskazywały na związek między wyrazistymi obrazami mentalnymi a nadużywaniem narkotyków. Zrozumienie, w jaki sposób pragnienie zamienia się w konsumpcję, jest jednym z głównych wyzwań neuronauki zajmującej się uzależnieniami. Przez lata trudno było dokładnie uchwycić ten proces. Teraz nowa generacja leków stosowanych w terapii otyłości może dać naukowcom nowe narzędzie do jego badania.
Ozempic i Wegovy mogą wpływać na układ nagrody
Leki te, w tym Ozempic i Wegovy, naśladują działanie hormonu GLP-1. Pobudzają wydzielanie insuliny, spowalniają trawienie i zwiększają uczucie sytości. Należą do grupy agonistów receptora GLP-1 i początkowo opracowano je do leczenia cukrzycy typu 2, ponieważ pomagają regulować poziom glukozy we krwi – przypomina SciTechDaily.
Czytaj więcej
Ozempic miał początkowo leczyć cukrzycę, ale okazuje się, że może spowolnić proces starzenia i przynieść inne „daleko idące korzyści”, z których ni...
U pacjentów przyjmujących te preparaty często obserwowano również znaczną utratę masy ciała. W niektórych przypadkach efekt był zbliżony do tego, jakiego można się spodziewać po operacji bariatrycznej. Jest jednak jeszcze jeden, mniej nagłośniony efekt ich działania. Badania z udziałem ludzi pokazują, że agoniści GLP-1 mogą zmniejszać spożycie alkoholu. Badania przedkliniczne na zwierzętach sugerują natomiast, że leki te mogą również ograniczać używanie twardych narkotyków: kokainy, amfetaminy, opioidów, a także nikotyny. Preparaty te zmieniają sposób, w jaki naukowcy patrzą na mózgowy układ nagrody. Mogą też otworzyć nowe możliwości leczenia nie tylko otyłości, ale również uzależnienia od alkoholu oraz innych substancji psychoaktywnych.
Gdzie w mózgu działają leki GLP-1?
Naukowcy mają już stosunkowo dobrą wiedzę na temat mózgowych „obwodów nagrody”, związanych z obszarami produkującymi neuroprzekaźnik dopaminę. Pole brzuszne nakrywki (VTA) oraz jądro półleżące (NAc) od dziesięcioleci są przedmiotem badań nad mechanizmami nagrody.
To właśnie w tych strukturach można byłoby w pierwszej kolejności szukać mechanizmu działania GLP-1 w mózgu. Problem w tym, że nie występuje w nich duże zagęszczenie receptorów GLP-1, dlatego jest mało prawdopodobne, by bezpośrednio odpowiadały za obserwowany efekt.
Czytaj więcej
Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) wydała alert dotyczący sfałszowanych semaglutydów, czyli rodzaju leków stosowanych w niektórych krajach w leczen...
Badacze doszli więc do wniosku, że aby zrozumieć ograniczający konsumpcję wpływ leków GLP-1, trzeba przyjrzeć się innym obszarom mózgu. Jednym z nich jest boczna część przegrody mózgu, położona „wyżej” względem struktur wytwarzających dopaminę. Obszar ten od dawna wiązano z regulacją emocji. W 1953 r. pionierzy amerykańskich badań nad zachowaniem, Joseph Brady i Walle Nauta, ukuli termin „wściekłość przegrodowa”. Zauważyli bowiem, że zwierzęta z uszkodzeniami bocznej części przegrody stawały się bardziej agresywne, podczas gdy bezpośrednia stymulacja tego obszaru zmniejszała agresję. Prawdopodobnie za tzw. wściekłość przegrodową odpowiada połączenie bocznej części przegrody z podwzgórzem. Sama przegroda jest jednak połączona również z wieloma innymi strukturami mózgu pełniącymi różnorodne funkcje.
Hipokamp, pamięć i „komórki miejsca” prowadzą do nagrody
Znaczna część sygnałów docierających do bocznej części przegrody pochodzi z hipokampa – obszaru mózgu umożliwiającego m.in. tworzenie długotrwałych wspomnień epizodycznych. W hipokampie znajdują się również niezwykłe „komórki miejsca” – neurony, które uaktywniają się w zależności od tego, gdzie dana osoba znajduje się w przestrzeni. Jak wykazały nowsze badania, neurony te kodują również informacje związane z czasem.
Czytaj więcej
Nowe badania sugerują, że Ozempic i inne podobnie działające leki powodują nie tylko na zmniejszanie wagi i apetytu, ale także wpływają na ogranicz...
Informacja „gdzie i kiedy jestem” jest następnie przekazywana do bocznej części przegrody. Badania wykazały, że także w tej strukturze znajdują się komórki miejsca, ale bardzo silnie reagują one na nagrody. W praktyce dodają więc informację „co dobrego znajduje się w tym miejscu” do danych „gdzie i kiedy jestem”, napływających z hipokampa. Co najważniejsze, boczna część przegrody przekazuje te informacje dalej do obszarów produkujących dopaminę, które tradycyjnie kojarzymy z układem nagrody.
Neuronaukowcy coraz częściej postrzegają więc boczną część przegrody jako strukturę, która pozwala nam „myśleć o” nagrodach, czyli świadomie je postrzegać, a następnie przekazuje informacje do elementów układu nagrody odpowiedzialnych za uwalnianie dopaminy i odczuwanie przyjemności.
Naukowcy wskazują możliwe centrum zachcianek w mózgu
Jest jeszcze jeden ważny powód, by podejrzewać, że właśnie boczna część przegrody odpowiada za ograniczający konsumpcję efekt agonistów GLP-1. Obszar ten jest wyjątkowo bogaty w receptory GLP-1.
Czytaj więcej
Duńska firma Novo Nordisk odkryła, że jej lek przeciwcukrzycowy Ozempic wykazał zaskakującą skuteczność w badaniach nad leczeniem niewydolności ner...
Najnowsze badania coraz wyraźniej wskazują, że właśnie tutaj może znajdować się jeden z kluczowych mechanizmów działania tych leków. Wykazano, że bezpośrednia aktywacja receptorów GLP-1 w bocznej części przegrody zmniejsza spożycie pokarmu u myszy. Na początku tego roku inne badanie pokazało podobny efekt w odniesieniu do alkoholu.
Odkrycia te zmieniają rozumienie tego, w jaki sposób mózg przetwarza nagrody. Kierują też uwagę naukowców na boczną część przegrody jako potencjalne centrum powstawania zachcianek i silnego pragnienia nagrody, co może pomóc wyjaśnić, dlaczego leki GLP-1 ograniczają nie tylko apetyt, ale także zainteresowanie alkoholem i innymi substancjami uzależniającymi.
