Tragiczny zamach w Krakowie uruchomił kolejną falę manipulacji w internecie, odsłaniając ułomność platform społecznościowych i procedur, z jakich może skorzystać państwo, aby z dezinformacją walczyć. Czara goryczy w sieci się przelewa i, choć wielu z nas ma obawy przed oddaniem kontroli nad tym medium w ręce rządowych instytucji, wyraźnie zapalamy „zielone światło” na taki interwencjonizm w przypadku narastającej dezinformacji.
Z najnowszych badań CEDMO i Ipsos wynika, że pod względem przyzwolenia na kontrolę internetu Polacy wyróżniają się na tle naszego regionu Europy.
Cyberbezpieczeństwo w UE
W naszej części Europy Polacy najsilniej popierają państwową regulację internetu
Z międzynarodowego badania zrealizowanego przez Ipsos dla Central European Digital Media Observatory (CEDMO) na Uniwersytecie Karola wynika, że Polacy są regionalnymi liderami w poparciu dla państwowej regulacji internetu. Na pytanie, czy rząd powinien kontrolować sieć i inne media w celu powstrzymania idei uznanych za szkodliwe dla społeczeństwa, twierdząco odpowiedziało 37 proc. Polaków (25 proc. „zgadza się” i 12 proc. „zdecydowanie się zgadza”). Przeciwnego zdania jest 27 proc. respondentów w Polsce.
Czytaj więcej
„Dzisiaj będę palił lufkę... I zrobię coś złego” – takie słowa miał rzekomo wypowiedzieć Michał Oksiński, sprawca zamachu w Krakowie. Krążący w int...
Zupełnie inaczej sytuacja wygląda u naszych południowych sąsiadów: w Czechach 40 proc. badanych stanowczo odrzuca państwową ingerencję w sieć, a aprobuje ją 21 proc., na Słowacji kontrolę rządu popiera 28 proc., przeciwnych jest 32 proc., a 40 proc. zachowuje postawę neutralną. Ogólna aprobata dla swobody głoszenia kontrowersyjnych opinii politycznych w internecie wynosi w Polsce 45 proc., podczas gdy w Czechach sięga 54 proc.
Wyniki te dowodzą, że poczucie bezpośredniego zagrożenia wojną hybrydową przesuwa u nas priorytety z absolutystycznie pojmowanej wolności, ku państwowemu bezpieczeństwu. Potwierdzają to zresztą badania Pew Research Center z sierpnia 2025 r., wedle których 85 proc. dorosłych Polaków postrzega dezinformację jako bezpośrednie niebezpieczeństwo dla państwa.
Tego, jaką skalę potrafi przybrać dezinformacja, mogliśmy doświadczyć już chwilę po ataku zamachowca w Krakowie, gdy polską infosferę zalała skoordynowana fala fałszywych narracji. NASK w trybie pilnym zgłosił globalnym platformom listę ponad 2000 profili rozsiewających fake newsy. Skumulowane zasięgi zmanipulowanych treści szły w setki milionów odsłon.
– Wystarczy jeden niezweryfikowany artykuł, zmanipulowana informacja lub wpis w mediach społecznościowych, by uruchomić lawinę publikacji i komentarzy. Szkody mogą pozostać na długo, nawet, jeśli prawda wyjdzie na jaw. Coraz bardziej odpowiedzialność za rzetelność i weryfikację źródeł spada na media i wydawców – ocenia Robert Niczewski z Bellini Market Research, firmy analitycznej ds. ochrony reputacji i danych osobowych.
Czytaj więcej
Ponad 76 proc. materiałów zgłoszonych platformom społecznościowym przez NASK w I półroczu tego roku nie spotkało się z reakcją. To cztery razy więc...
Kto zdecyduje o tym, co jest właściwie w sieci?
Równolegle jednak polskie społeczeństwo ma obawy o cyfrową cenzurę. Choć oczekujemy od władzy parasola ochronnego, boimy się, że narzędzia kontrolne staną się batem na legalną krytykę. Z raportu CEDMO wynika, że 41 proc. Polaków (oraz 45 proc. Czechów i 44 proc. Słowaków) wskazuje na wątpliwości związane z tym, iż wprowadzanie przepisów wymierzonych w mowę nienawiści da rządzącym prawo do arbitralnego dyktowania, co jest moralnie lub politycznie właściwe. Co więcej, 42 proc. rodzimych respondentów dostrzega ryzyko tzw. równi pochyłej, która nieuchronnie prowadzi ku – jak określono to w raporcie – jednolitości myślenia.
– Nasze dane pokazują, że obywatele nie postrzegają wolności słowa w oderwaniu od rzeczywistości. Panuje powszechna zgoda co do zasady wolności słowa, ale w momencie pojawienia się konkretnych zagrożeń cyfrowych, jak mowa nienawiści czy dezinformacja, konsensus ten zanika. Ludzie wyrażają ambiwalentne postawy wobec równowagi między ochroną demokratycznej debaty przed cenzurą a ochroną społeczeństwa przed realnymi zagrożeniami – komentuje Ruta Cuker, socjolog i analityk danych w CEDMO.
Cuker zaznacza, że wyniki uwypuklają fundament, czyli kwestię zaufania. – Kiedy obywatele wyrażają sceptycyzm wobec regulacji wypowiedzi w internecie, niekoniecznie wynika to z przyzwolenia na mowę nienawiści, lecz z fundamentalnej nieufności wobec tego, kto będzie decydował o tym, co stanowi „nienawiść” i jak te przepisy będą egzekwowane w praktyce – wskazuje.
Czytaj więcej
Tragedia w Krakowie uruchomiła w internecie patologiczne tzw. grupy TCC, które zaczęły budować kult zabójcy. Media społecznościowe zalała też fala...
Dezinformacja uderza też w biznes, obawy wyraża 86 proc. przedsiębiorców w Polsce
Eksperci zauważają, że dezinformacja, zatruwająca ekosystem informacyjny, bije nie tylko w debatę publiczną, ale i w biznes. Potwierdzają to zresztą dane raportu „Dezinformacja jako ryzyko dla polskiego biznesu”, przygotowanego przez Fundację IBRiS na zlecenie Grupy PTWP: aż 86 proc. przedsiębiorców w kraju uznaje manipulacje informacyjne za bezpośrednie zagrożenie dla funkcjonowania spółek, 39 proc. firm deklaruje, że w ciągu ostatnich trzech lat padło ofiarą celowego ataku, z tego 29 proc. doświadczyło takich operacji wielokrotnie.
Skala zjawiska zwiększa się wraz z rozwojem generatywnej sztucznej inteligencji. Fałszywe teksty, podszywanie się pod domenę korporacyjną czy fabrykowanie wypowiedzi członków zarządu w formatach audio i wideo deepfake sprawiają, że kłamstwo zyskuje profesjonalny pozór wiarygodności w ułamku sekundy. Z tym zjawiskiem od dawna walczy m.in. prezes InPostu Rafał Brzoska.
– Dziś, kiedy Europa stoi w obliczu rosnącej popularności platform społecznościowych i dynamicznego rozwoju niezależnych źródeł informacji, rządy państw członkowskich powinny zapewnić skuteczną ochronę prawdy i reputacji – mówi Robert Szustkowski, autor europejskiej inicjatywy rozszerzenia „prawa do bycia zapomnianym” na wszystkie media jako administratorów danych.
Projekt, włączony przez Komisję Europejską do analiz w kontekście reformy RODO, zakłada doprecyzowanie art. 17 unijnego rozporządzenia, stworzenie rejestru naruszeń dóbr osobistych oraz powołanie Rzecznika Praw Czytelników.
