Reklama

Tajemnica rzymskiej gry sprzed 2 tys. lat rozwiązana. Pomogła AI

Przez niemal sto lat od odnalezienia niewielka kamienna plansza z wyrytymi rowkami pozostawała zagadką. Teraz naukowcy, z pomocą sztucznej inteligencji, odtworzyli najbardziej prawdopodobne zasady rzymskiej gry sprzed wieków.

Publikacja: 13.02.2026 11:59

Tajemniczy rzymski kamień znajduje się w Het Romeins Museum w Heerlen w Holandii. Heerlen zostało zb

Tajemniczy rzymski kamień znajduje się w Het Romeins Museum w Heerlen w Holandii. Heerlen zostało zbudowane na ruinach rzymskiego miasta Coriovallum

Foto: Photo by HANDOUT / ANTIQUITY / AFP

Innowacyjna metoda polegała na tym, że wirtualni gracze testowali ponad sto zestawów możliwych reguł. Celem było ustalenie, które z nich najlepiej tłumaczą ślady zużycia widoczne na kamieniu – informują archeolog z Uniwersytetu w Lejdzie Walter Crist i jego współpracownicy.

Tajemniczy rzymski kamień znajduje się w Het Romeins Museum w Heerlen w Holandii. Heerlen zostało zb

Tajemniczy rzymski kamień znajduje się w Het Romeins Museum w Heerlen w Holandii. Heerlen zostało zbudowane na ruinach rzymskiego miasta Coriovallum

Foto: Photo by HANDOUT / ANTIQUITY / AFP

Archeolożka Véronique Dasen z Uniwersytetu we Fryburgu w Szwajcarii nazwała badanie „przełomowym” i dodała, że zastosowaną technikę można wykorzystać do analiz innych „zaginionych” gier. – Wyniki zachęcają archeologów do ponownego przyjrzenia się graffiti z okresu rzymskiego, które mogą być w rzeczywistości planszami do podobnych gier, nieobecnych w źródłach pisanych – powiedziała portalowi ScienceNews.org.

Tajemnicza plansza znaleziona w ruinach rzymskiego miasta

Planszę, mającą zaledwie 20 centymetrów szerokości, odnaleziono 100 lat temu w holenderskim mieście Heerlen i wystawiono w lokalnym muzeum. Heerlen leży na ruinach rzymskiego miasta Coriovallum. Kontekst archeologiczny znaleziska jest nieznany, a w przekazach z czasów rzymskich – które w tym regionie trwały do V wieku – nie ma wzmianki o takiej grze.

Czytaj więcej

Naukowcy odkryli setki gigantycznych rysunków na ziemi. Zastosowali przełomową metodę
Reklama
Reklama

Biorąc pod uwagę rozmiar planszy, prawdopodobnie była przeznaczona dla dwóch graczy. Naukowcy użyli opartego na AI systemu Ludii, aby wirtualni przeciwnicy rozegrali tysiące możliwych partii, częściowo inspirowanych zasadami znanymi z późniejszych gier. Ludii wykorzystuje specjalny „język opisu gry”, który steruje działaniem wirtualnych graczy. W tym przypadku partie zaprojektowano tak, by sprawdzić różne konfiguracje pionów i ruchów oraz ustalić, które reguły mogły doprowadzić do powstania obserwowanych śladów zużycia.

– Testowaliśmy wiele kombinacji: trzy piony przeciwko dwóm, cztery przeciwko dwóm, dwa na dwa… Chcieliśmy sprawdzić, które z nich odtwarzają zużycie planszy – wyjaśnia Walter Crist. Gra, nazwana Ludus Coriovalli, czyli „grą z Coriovallum”, jest dziś dostępna online i można w nią zagrać przeciwko komputerowi.

Naukowcy rozgryźli zasady gry z Coriovallum

Wyniki sugerują, że przynajmniej w przypadku wapiennej planszy jeden z graczy na zmianę umieszczał cztery piony w rowkach przeciwko dwóm pionom przeciwnika. Wygrywał ten, kto najdłużej unikał zablokowania.

Zdaniem Waltera Crista gry blokujące tego typu nie były dotąd kojarzone w Europie przed średniowieczem. Współczesne gry blokujące to m.in. go czy domino, ale Ludus Coriovalli nie przypomina żadnej z nich.

Véronique Dasen również nie uczestniczyła w projekcie, lecz kierowała inicjatywą Locus Ludi badającą starożytne rzymskie i greckie gry planszowe oraz inne formy zabawy. Podkreśla, że gry blokujące były kiedyś w Europie popularne, a ich nazwy w wielu językach wskazują, iż często porównywano je do polowania. Do tej pory jednak nie było dowodów na to, że Rzymianie znali taki typ rozgrywki.

AI
Chińska aplikacja wywołała panikę w Hollywood. Czy to koniec tradycyjnych filmów?
AI
AI zmienia poglądy polityczne użytkowników? Naukowcy dostali twarde dowody
AI
„Moment Hindenburga”. Znany naukowiec ostrzega przed wyścigiem AI
AI
AI odtworzyła miliony lat ewolucji. Wirtualne zwierzęta same wykształciły wzrok
Materiał Promocyjny
Dove Self-Esteem: Wsparcie dla nastolatków
Reklama
Reklama
REKLAMA: automatycznie wyświetlimy artykuł za 15 sekund.
Reklama
Reklama