Z tego artykułu dowiesz się:

  • Kto stoi za inicjatywą, która ma zmobilizować Europę w globalnym wyścigu AI?
  • Jakie pięć kluczowych rekomendacji ma zatrzymać talenty i kapitał na kontynencie?
  • Dlaczego najbliższy szczyt budżetowy UE zdecyduje o technologicznej suwerenności Europy?

Inicjatywa The54 to list otwarty skierowany do szefów państw i rządów Unii Europejskiej tuż przed zaplanowanym na 26–27 listopada nadzwyczajnym szczytem w sprawie wieloletniego budżetu Wspólnoty na lata 2028–2034. Nazwa przedsięwzięcia nawiązuje do grona sygnatariuszy: dokument podpisało dokładnie 27 wybitnych europejskich naukowców oraz 27 założycieli i liderów firm technologicznych. Za przedsięwzięciem stoi prof. Piotr Sankowski, dyrektor Instytutu Badawczego IDEAS.

Wspólny front nauki i biznesu

Autorzy apelu ostrzegają, że Europa nie może „przespać rewolucji AI”, ponieważ obecnie konkuruje z USA i Chinami, dysponując zaledwie ułamkiem ich kapitału, mocy obliczeniowych i zdolności do skalowania biznesu. Inicjatorem projektu jest Piotr Sankowski, profesor Uniwersytetu Warszawskiego, należący do ścisłej czołówki polskich badaczy sztucznej inteligencji. Jako jedyny naukowiec z Polski zdobył czterokrotnie prestiżowe granty Europejskiej Rady ds. Badań Naukowych (ERC), a w debacie publicznej od lat zabiega o zatrzymywanie talentów technologicznych w Europie oraz budowę silnego zaplecza obliczeniowego dla nauki. Teraz buduje koalicję dla nauki. Teraz buduje koalicję z biznesem i biznesu, która pozwoli włączyć Unię Europejską do wyścigu AI. Na liście sygnatariuszy są głośne nazwiska, w tym Rafał Brzoska, twórca InPostu, Yann LeCun, laureat Nagrody Turinga nazywany jednym z „ojców chrzestnych” współczesnej sztucznej inteligencji, wieloletni szef badań nad AI w koncernie Meta, Mati Staniszewski, współzałożyciel ElevenLabs, Philippe Aghion, laureat Nagrody Nobla w dziedzinie ekonomii z 2025 r., współtwórca teorii wzrostu gospodarczego opartego na innowacjach, a także Sepp Hochreiter (Austriak jest jednym z ojców współczesnego deep learningu), Max Welling, profesor Uniwersytetu Amsterdamskiego, założyciel start-upu CuspAI (wykorzystuje AI do odkrywania nowych materiałów), a wcześniej wiceprezes ds. technologii w Qualcommie, czy Jarosław Kutyłowski (założyciel DeepL) i Octave Klaba (prezes europejskiego giganta chmurowego OVHcloud).

54 osoby, które podpisały apel, to pokaz szerokiej mobilizacji środowisk akademickich i biznesowych – w jednym szeregu stanęli zarówno badacze rzadko angażujący się w publiczne petycje, jak i twórcy najszybciej rosnących europejskich jednorożców oraz tradycyjni czempioni gospodarczy. Wspólny mianownik jest jasny: bez połączenia światowej klasy badań podstawowych z warunkami sprzyjającymi szybkiej komercjalizacji Stary Kontynent stanie się wyłącznie odbiorcą technologii tworzonych poza Europą.

Czytaj więcej

„Europa nie może pozostać w tyle”. W Warszawie ma odbyć się szczyt AI

Pięć postulatów dla unijnego budżetu

Manifest The54 zawiera pięć konkretnych rekomendacji dla przywódców UE. Pierwsza dotyczy wyodrębnienia dedykowanego finansowania dla AI w ramach Europejskiego Funduszu Konkurencyjności oraz kolejnego programu ramowego badań, tak, aby przyciągnąć kapitał prywatny, a także przekierowania unijnych budżetów IT na rozwiązania europejskich dostawców. Drugi postulat to stworzenie jednolitego zestawu przepisów dla firm (tzw. 28. reżimu), pozwalającego zarejestrować spółkę raz i działać w całej UE według spójnych zasad – m.in. w zakresie opcji pracowniczych na akcje – przy jednoczesnym uproszczeniu regulacji bez rezygnacji z ochrony praw podstawowych i bezpieczeństwa. Trzeci filar zakłada ułatwienie skalowania start-upów poprzez odblokowanie kapitału funduszy emerytalnych i ubezpieczycieli, uczynienie z rządów pierwszych dużych klientów europejskich technologii oraz zapewnienie szerszego dostępu do danych i mocy obliczeniowych. Czwarty postulat to powołanie niezależnych, flagowych instytutów badawczych AI (na wzór sieci ELLIS), trwale finansowanych wspólnie przez UE i państwa członkowskie. W piątym punkcie wzywa się Komisję Europejską i Radę Komisję Europejską i Radę Europejską do przyjęcia mierzalnych celów w zakresie inwestycji, mocy obliczeniowych, talentów i wdrożeń AI, które byłyby corocznie rozliczane przez szefów rządów.

Jak wskazuje Piotr Sankowski, prawdziwym testem dla europejskich deklaracji będzie właśnie listopadowy szczyt budżetowy – wtedy okaże się, czy unijni liderzy nadadzą sztucznej inteligencji realny priorytet finansowy, czy pozwolą, by technologiczny dystans do światowych liderów stał się nie do odrobienia.

Poza sygnatariuszami apelu pod ideą „Listy 54” podpisuje się już wielu ekspertów branży AI i przedsiębiorców. Wśród nich jest m.in. współtwórca polskiego modelu językowego Bielik Sebastian Kondracki. Ale warto zauważyć, że inicjatywa ta zbiega się w czasie z deklaracjami Donalda Tuska. Premier zapowiedział już organizację na początku 2027 r. Warszawskiego Szczytu Wysokiego Szczebla w sprawie AI. Jak podkreśla, Europa nie może sobie pozwolić na pozostanie w tyle w obliczu rewolucji sztucznej inteligencji. Tusk zresztą wprost zwrócił się do europejskich przywódców o włączenie się w inicjatywę 54.

– Naszym celem nie jest przyjęcie kolejnego zestawu deklaracji, lecz skoordynowanie wspólnych europejskich działań na rzecz suwerenności technologicznej – podkreślił.