Mario Mariniello: Europa może zbudować otwarty i konkurencyjny system sztucznej inteligencji

Głównym celem Unii Europejskiej w zakresie sztucznej inteligencji jest wspieranie europejskich firm w rozwijaniu najnowocześniejszych modeli AI poprzez ułatwianie im dostępu do danych i zachęcanie do inwestycji w centra danych, półprzewodniki i łączność sieciową. Plan ten ma pozwolić na konkurowanie ze Stanami Zjednoczonymi, gdzie znajduje się większość podstawowych modeli AI. Napędzany jest obawami o uzależnienie od krajów zdolnych do opracowywania zaawansowanych modeli AI, które w ten sposób mogą ukształtować kolejną technologię powszechnego stosowania, napędzającą przyszłą gospodarkę.

Ryzykowna strategia łagodzenia ograniczeń

Strategia ta jest jednak ryzykowna. Złagodzenie ograniczeń dotyczących wykorzystywania danych wrażliwych do szkolenia sztucznej inteligencji – zgodnie z propozycją Komisji Europejskiej – mogłoby osłabić prawa europejskich użytkowników technologii. Jednocześnie biorąc pod uwagę dążenie do zachowania przyszłej autonomii Europy i jej międzynarodowej siły przetargowej, każda zasada „kupuj produkty europejskie” podważyłaby europejskie zaangażowanie na rzecz konkurencji rynkowej.

Strategia jest również niespójna, ponieważ de facto uznaje nieistotność własnego modelu Unii Europejskiej. Ryzykuje porzucenie podstawowych zasad UE na rzecz modelu promowanego przez jej międzynarodowych konkurentów, pokazując, że zwłaszcza Stanom Zjednoczonym udało się ukształtować strategię Europy, podstępem nakłaniając ją do upodobnienia się do nich.

Protekcjonizm w przypadku AI nie zapewni bezpieczeństwa

W rzeczywistości ochrona autonomii Europy nie wymaga istnienia europejskich liderów w rozwoju technologii sztucznej inteligencji. Z dwóch powodów. Po pierwsze, pochodzenie geograficzne twórcy sztucznej inteligencji jest mniej istotne niż przepisy, którym podlega. Po drugie, Europa może zyskać więcej na sztucznej inteligencji poprzez jej wdrażanie, a nie lokalny rozwój.

W odniesieniu do pierwszego punktu, wspieranie europejskich liderów poprzez środki protekcjonistyczne, takie jak wymogi dotyczące zamówień publicznych i złagodzenie kontroli fuzji, nie zapewnia ani dobrobytu, ani bezpieczeństwa. Podobnie jak zagraniczny konkurent, europejska firma mogłaby opracować modele bazujące na sztucznej inteligencji, które kodowałyby uprzedzenia niezgodne z europejskimi wartościami. Samo bycie Europejczykiem nie gwarantuje, że firma nie będzie działać w sposób sprzeczny z europejskimi standardami. Firmy kierują się zyskiem i będą przestrzegać zasad, jeśli ich złamanie stanie się zbyt kosztowne.

Jak regulować AI w Europie

Najlepszym sposobem na zapewnienie, że działania firm dotyczące sztucznej inteligencji (AI) są zgodne z europejskimi celami i odzwierciedlają europejskie standardy, nie jest faworyzowanie firm krajowych, lecz przestrzeganie prawa europejskiego i jego równe stosowanie. Na przykład unijny AI Act (Rozporządzenie UE 2024/1689) już zapewnia narzędzia przeciwdziałające ryzyku stronniczości zakodowanej w procesie rozwoju sztucznej inteligencji. Zamiast wycofywać się z regulacji, UE powinna egzekwować je w większym zakresie i skuteczniej, co stanowi najlepszą ochronę przed kaprysami handlu lub wewnętrznego populizmu.

Mogłoby to obejmować nowe rozwiązania instytucjonalne, takie jak oddzielenie od Komisji Europejskiej egzekucji przepisów cyfrowych, zapewnienie niezależności ich egzekwowania w celu zwiększenia precyzji. Co ważne, UE nie może porzucić swojej filozofii regulacji jako podstawy sprawiedliwego społeczeństwa cyfrowego. Protekcjonizmowi należy nadal przeciwstawiać otwartość, uczciwość i konkurencję. To zapewni, że sukces technologiczny przyniesie korzyści całej gospodarce. Regulowany dostęp do energetyki i telekomunikacji umożliwił rozwój przemysłu dzięki dostępności tych technologii. Sztuczna inteligencja nie powinna być traktowana w odmienny sposób.

Nie silmy się na liderowanie w technologii AI

Jeśli chodzi o to, czy priorytetowo traktować rozwój AI czy jej wykorzystanie, bycie jednym z liderów rozwoju AI prawdopodobnie zapewnia jedynie tymczasową przewagę. Wykładniczy wzrost wydajności obliczeniowej i niezdolność podstawowych modeli AI do zapobiegania jeździe na gapę sugerują szybką konwergencję w czołówce technologii (sukces chińskiego DeepSeek na początku 2025 r. był ponoć oparty na „destylacji” wstępnie wytrenowanych danych OpenAI). Dlatego nie ma sensu obsesyjnie skupiać się na wyścigu, którego na dłuższą metę nikt nie jest w stanie wygrać.

 Wykorzystajmy AI w przemyśle i podnieśmy produktywność

Zamiast tego Europa mogłaby położyć większy nacisk na wykorzystanie AI, optymalizując integrację sztucznej inteligencji ze swoimi procesami produkcji przemysłowej. I ułożyć puzle, których Stany Zjednoczone, które są liderem rozwoju AI, nadal nie potrafią ułożyć: przełożyć wdrożenie sztucznej inteligencji na rzeczywisty wzrost produktywności.