Twórca World Wide Web bije na alarm. „To walka o duszę sieci”

Tim Berners-Lee przekonuje, że komercjalizacja sprawiła, iż internet został „zoptymalizowany pod złośliwość”, ale współpraca i empatia wciąż mogą zwyciężyć. Kiedy w 1989 r. stworzył World Wide Web (WWW – usługa działająca na infrastrukturze internetu), jego wizja była jasna: sieć miała być dostępna dla wszystkich, zawierać wszystko i – co kluczowe – pozostać darmowa. Dziś z jego wynalazku korzysta około 5,5 miliarda ludzi, a internet coraz mniej przypomina demokratyczną siłę dla dobra ludzkości, jaką wyobrażał sobie jego twórca.

Czytaj więcej

Globalne Interesy

Monopol Google’a pękł. Kto podbija rynek wyszukiwarek?

Po raz pierwszy od ponad 20 lat hegemonia Google w wyszukiwaniu została realnie naruszona. ChatGP...

Przebywając w Australii, gdzie promował książkę „This Is for Everyone”, Berners-Lee udzielił wywiadu dziennikowi „The Guardian”, w którym mówił, czym stał się internet – i jak on sam oraz społeczność współpracowników mogą oddać kontrolę nad siecią jej użytkownikom. Swoje największe wynalazki opracował w latach 1989-1991 podczas pracy w CERN. Korzystając z komputera NeXT stworzył wówczas protokół HTML, który nadaje stronom internetowym strukturę i wygląd, http – protokół odpowiedzialny za komunikację między serwerem a przeglądarką, URL – unikalny adres każdego zasobu w sieci, a także pierwszą przeglądarkę i serwer.

Pierwsze lata rozwoju WWW wspomina jako czas „nieposkromionego entuzjazmu”. Prawie 40 lat później, jak mówi, rodzi się bunt – wśród aktywistów i programistów, którzy chcą naprawić internet. „Możemy naprawić internet… To nie jest za późno” – ocenia Berners-Lee i określa swoją misję jako „walkę o duszę sieci”.

Czas „szarlatanów” i nadużycia

Zdaniem Bernersa-Lee pierwszym momentem wypaczenia sieci była komercjalizacja systemu nazw domen. Jego zdaniem domena „.com” powinna była być zarządzana przez organizację non-profit działającą w interesie publicznym. Zamiast tego w latach 90. została przejęta przez – jak to określa – „szarlatanów”.

Pogoń za zyskiem szybko zaczęła kształtować sposób projektowania internetu. Prawdziwą skalę problemu Berners-Lee dostrzegł jednak dopiero w 2016 r., tym samym, w którym otrzymał Nagrodę Turinga – wybory w USA uświadomiły mu, jak toksyczna potrafi być sieć. Dwa lata później powiedział „Vanity Fair”, że był „zdruzgotany” nadużyciami internetu.

Od 35 lat Berners-Lee prowadzi to, co uważa za pierwszy blog na świecie. W jednym ze swoich wpisów z 2024 r. opublikował mapę „wszystkiego, co jest w internecie”, pokazującą, że sieć wciąż w ogromnej mierze służy dobru: komunikacji, zdrowiu, edukacji, współpracy i kreatywności. Jednak w jednym z jej rogów znajduje się „czerwony obszar”: media społecznościowe, manipulacja feedami, uzależnienia, polaryzacja, dezinformacja i kryzys zdrowia psychicznego. Ten fragment internetu – jak mówi – został „zoptymalizowany pod złośliwość” i opiera się na masowej ekstrakcji danych oraz nadzorze.

Krytyka gigantów i projekt Solid

Berners-Lee krytykuje dominację takich gigantów jak Google czy Facebook, uznając ją za hamulec innowacji i rozwiązań naprawdę stawiających człowieka w centrum. Odpowiedzią ma być tworzony przez aktywistów projekt, któremu się poświęcił. Solid (social linked data) to nowy sposób przechowywania danych, który oddaje pełną kontrolę użytkownikom. Dane miałyby być przechowywane w osobistych „podach” – cyfrowych plecakach, gdzie użytkownik decyduje, komu i w jakim zakresie je udostępnia. Takie rozwiązanie testuje już m.in. rząd Flandrii w Belgii. Według Bernersa-Lee nowe, bardziej empatyczne i współpracujące systemy mogą z czasem sprawić, że dzisiejsze platformy społecznościowe staną się przestarzałe.

Czytaj więcej

Globalne Interesy

Koniec ery „dzieci TikToka”? Francja i Wielka Brytania chcą zakazu social mediów

Prawie 5 mln usuniętych kont w zaledwie miesiąc – to bilans australijskiej rewolucji, która wstrz...

Co jeden z ojców internetu sądzi o australijskim, pierwszym na świecie zakaz korzystania z mediów społecznościowych (blokuje osobom poniżej 16. roku życia dostęp do m.in. Snapchata, X, Facebooka i YouTube’a)? Berners-Lee nie jest do tego przekonany. – Pierwsze pytanie brzmi, czy dzieci w ogóle powinny korzystać z tych konkretnych serwisów społecznościowych. Trzeba jednak uznać, że takie rzeczy jak komunikatory są użyteczne – mówi.

Zamiast tego opowiada się za smartfonami projektowanymi specjalnie dla dzieci, które blokowałyby dostęp do szkodliwych treści. Wskazuje na telefon Other, zaprojektowany we współpracy z użytkownikami Mumsnet, jako alternatywę dla urządzeń umożliwiających nieograniczony dostęp do mediów społecznościowych.